Mae ymchwil newydd gan dîm ADR Cymru, sydd wedi’i leoli yn WISERD ym Mhrifysgol Caerdydd, wedi datgelu cipolygon pwysig ar y ffordd mae disgyblion yng Nghymru’n mynd ati i ddewis pynciau ôl-16, a beth sy’n ysgogi eu llwyddiant academaidd.
Gan dynnu ar ddata gan dros 8,000 o ddisgyblion chweched dosbarth, bu’r ymchwil yn ystyried cysylltiadau rhwng cyrhaeddiad TGAU a dewisiadau a chanlyniadau pwnc Uwch Gyfrannol (UG – blwyddyn gyntaf Safon Uwch). Mae’r canfyddiadau’n datgelu bod cyflawniad blaenorol yn chwarae rhan sylweddol, ac weithiau annisgwyl wrth bennu’r pynciau mae disgyblion yn eu dewis a pha mor dda maen nhw’n perfformio.
Yn ôl y disgwyl, roedd disgyblion a gyflawnodd graddau A neu A* mewn gwyddoniaeth TGAU yn llawer mwy tebygol o barhau gyda phynciau gwyddoniaeth ar lefel UG ac o ennill graddau uchel. Fodd bynnag, nododd yr ymchwil batrwm llai disgwyliedig hefyd: roedd perfformiad cryf mewn gwyddoniaeth TGAU hefyd yn rhagfynegydd pwerus o lwyddiant mewn pynciau ar wahân i wyddoniaeth gan gynnwys hanes a llenyddiaeth Saesneg.
Mae’r canfyddiadau hyn, a gyhoeddwyd yn y British Journal of Educational Studies, yn herio hen rhagdybiaethau am uchafiaeth mathemateg a Saesneg fel sylfeini allweddol ar gyfer cynnydd academaidd a chyflogadwyedd.
Arweiniwyd yr ymchwil gan Dr Sophie Bartlett, ymchwilydd ADR Cymru yn WISERD, a ddywedodd:
Er bod gwyddoniaeth wedi cael cydnabyddiaeth ers tro byd fel pwnc ysgol craidd, nid yw bob amser wedi cael yr un flaenoriaeth â mathemateg a Saesneg, ac yn aml mae’r cyfiawnhad mewn termau economaidd yn bennaf fel llwybr i greu gwyddonwyr y dyfodol. Mae’r canfyddiadau hyn yn dangos bod gan lwyddiant mewn gwyddoniaeth werth academaidd llawer ehangach, gan ragweld llwyddiant hyd yn oed ym mhynciau’r dyniaethau.
Datgelodd y canlyniadau hefyd ddarlun cynnil o rôl hyfedredd Cymraeg/Saesneg TGAU o ran dilyniant mewn gwyddoniaeth ôl-16. Er bod disgyblion â chyrhaeddiad uchel mewn TGAU Cymraeg/Saesneg yn llai tebygol o ddewis ffiseg ar lefel UG, roedd y rhai a wnaeth hynny’n fwy tebygol o sicrhau graddau da. Mewn cyferbyniad, roedd cyrhaeddiad uchel mewn TGAU Cymraeg/Saesneg yn cynyddu’r tebygolrwydd o ddewis a chyflawni’n dda mewn bioleg a chemeg ar lefel UG.
Yn erthygl ddiweddaraf Dr Bartlett yn yr International Journal of Science Education, trafodir y patrymau hyn o ran natur amrywiol y gwyddorau: mae bioleg a chemeg yn dibynnu’n helaeth ar derminoleg gymhleth ac esboniadau ysgrifenedig estynedig, tra bo ffiseg wedi gwreiddio’n gryfach mewn cynrychiolaeth fathemategol. Gall y gwahaniaethau hyn gael dylanwad cynnil ar ganfyddiad disgyblion o bynciau, ac a ydyn nhw’n ystyried eu bod yn cyd-fynd â’u cryfderau a’u hunaniaeth academaidd.
Mae’r ymchwil hefyd yn cynnig cipolwg amserol ar bolisi addysg yng Nghymru, yn enwedig wrth i ddyfodol TGAU gwyddoniaeth gael ei adolygu. Un ffocws allweddol yw rôl ‘gwyddoniaeth driphlyg’ — llwybr lle mae disgyblion yn dilyn TGAU ar wahân mewn bioleg, cemeg a ffiseg.
Er bod astudiaethau blaenorol wedi dangos bod disgyblion gwyddoniaeth driphlyg yn fwy tebygol o barhau i astudio gwyddoniaeth ar ôl-16, mae’r ymchwil newydd yn ychwanegu naws bwysig: er bod gwyddoniaeth driphlyg yn cynyddu’r tebygolrwydd o ddewis pynciau gwyddoniaeth ar lefel UG, nid oes cynnydd amlwg yn y siawns o ennill graddau A-C.
Mae hyn yn codi cwestiwn pwysig a yw gwyddoniaeth driphlyg yn gwella parodrwydd disgyblion ar gyfer astudio pellach, neu a yw’n gweithredu’n bennaf fel arwydd o addasrwydd.
Er mai dyma’r ymchwil gyntaf o’i math yng Nghymru, mae’r canfyddiadau’n ymestyn y tu hwnt i gyd-destun Cymru. Wrth i lawer o wledydd fynd i’r afael â chwestiynau am gynllunio cwricwlwm, mae’r canfyddiadau hyn yn cynnig cipolwg gronynnol ar rôl unigol cyrhaeddiad blaenorol mewn mathemateg, gwyddoniaeth, a Chymraeg/Saesneg mewn canlyniadau addysgol diweddarach, gyda goblygiadau o ran y ffordd orau i ddisgyblion baratoi i gynyddu eu siawns o lwyddiant academaidd yn ddiweddarach.
Rhagor o wybodaeth
- Darllenwch erthygl ddiweddaraf Dr Sophie Bartlett, Prior attainment in science, maths, and language in relation to science subject choices in sixth forms in Wales, UK, yn yr International Journal of Science Education.
- Gellir gweld erthygl ddiweddar arall gan Dr Bartlett, The Role of Maths, Science, and English/Welsh GCSE in Post-16 Subject Progression drwy’r British Journal of Educational Studies.
- Gallwch hefyd ddarllen mwy ar The Conversation. Yn yr erthygl, Why science GCSEs matter more than we think in a post-truth age, mae Dr Sophie Bartlett a’r Athro Chris Taylor yn tynnu ar ganfyddiadau’r ymchwil i drafod sut y gall addysg wyddoniaeth arfogi pobl ifanc i ddelio â chyfnod lle mae emosiynau a hunaniaeth yn aml yn gorbwyso tystiolaeth wrth lunio barn y cyhoedd. Mae’r darn yn tynnu sylw at pam ei bod yn bwysicach nag erioed cryfhau llythrennedd gwyddonol.
Credyd delwedd: AnnaStills trwy iStock.